15-3 Palestina-demonstratie: toespraak verbinding met Internationale dag tegen racisme en fascisme.

Palestina-demonstratie 15-3-2026, 14.00 uur, Spoorplein, Maankwartier, Heerlen

Toespraak: verbinding met aanstaande zaterdag 21 maart Internationale Dag voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie. 

Beste mensen,

ik ben gevraagd om vandaag vooruit te lopen op de internationale dag tegen discriminatie, tegen racisme en tegen fascisme, aanstaande zaterdag 21 maart. Op het eind van mijn verhaal maak ik een koppeling met de oorlog in Gaza en de misdragingen van de conservatieve Joodse kolonisten ten opzichte van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever.

Artikel 1 van onze Grondwet: allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

Discriminatie is wel aanwezig in onze samenleving. Vaak in het klein, tussen mensen onderling: pesten, op zoek naar werk of stageplek, leeftijdsdiscriminatie, genderongelijkheid, homohaat, vreemdelingenhaat. Voor de mensen die het treft, is het vaak groot leed, dat je lang met je meedraagt.

Racisme is een systeem van overtuigingen (vaak vooroordelen), praktijken (waaronder discriminatie) en beleid dat gebaseerd is op het idee van ‘ras’. Het komt ten goede aan degenen met macht. Historisch (gezien) zijn dat witte mensen uit westerse landen. Bij racisme gaat om het degraderen van mensen van kleur tot mensen met een inferieure status, en hen te behandelen op basis van deze ongefundeerde overtuigingen.

Racisme wordt daarbij vaak in een adem genoemd met fascisme.

Het fascisme is een extreme vorm van autoritair nationalisme en militarisme. Fascisme is antidemocratisch, anticommunistisch, antiliberaal en antiparlementair. Het fascisme wordt als extreemrechts gezien binnen het politieke links-rechts spectrum. Fascisme begint met taal, niet met tanks. Met democratische verkiezingen, niet met een staatsgreep. En heel belangrijk om je te realiseren: het krijgt vrij spel, dankzij mensen die denken dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen – tot het dat ineens wél doet.

Zowel racisme als fascisme gaat over het onterecht onderscheid maken tussen groepen mensen, stammen, godsdiensten, volken. Andere groepen negatief afschilderen. Slechte eigenschappen benadrukken, ongenuanceerd, vaak gebaseerd op leugens en incidenten. Vijanddenken. En dat om de eigen groep, het eigen volk, de eigen cultuur op te hemelen. Uiteindelijk om zelf macht te kunnen uitoefenen, om oorlog te kunnen voeren.

Het is een proces van kwaad tot erger. Van kritiek uiten, in de beginfase onschuldig lijkend, of aannemelijk, of logisch. Van kwaadspreken naar stigmatiseren, naar criminaliseren, naar ontmenselijken. Vaak in langdurige processen groeiend. We hebben het gezien met de vervolging van de Joden door de eeuwen heen. Hoe de discriminatie van Joden door Hitlers nationaalsocialisme werd omarmd. Escaleerde. Joden zijn Untermenschen.

Het zijn niet alleen machthebbers of volksmenners, of populisten. Het kan latent aanwezig zijn in brede lagen van onze samenleving. Van oudsher, teruggrijpend op vorige oorlogen, soms lang geleden, wordt het in de opvoeding meegegeven. Lees bijvoorbeeld maar het boek de Camino van Anya Niewierra. Hierin wordt teruggekeken op de gruwelijkheden en massamoorden die hebben plaatsgevonden begin jaren 90 in Bosnië-Herzegovina, voormalig Joegoslavië.

Het beangstigende van deze processen is dat heel veel mensen er ontvankelijk voor zijn. Meerderheden? Veel mensen laten zich gemakkelijk in hun mening beïnvloeden. Hebben niet geleerd om zelf kritisch na te denken, maar nemen aannemelijk klinkende verhalen klakkeloos over. Populisten spelen hierop in. En cultiveren het niet verder nadenken of je in de breedte te informeren. Serieuze media worden als onbetrouwbaar afgeschilderd: stickers met ‘NOS is fakenews’. Alles met het doel de eigen groep te isoleren en verder te beïnvloeden in een eigen bubbel, gevoed door de eigen sociale media.

Dit wordt versterkt door het belasteren, het zwart maken van tegenstanders. Zie bijvoorbeeld de afgelopen verkiezingen door Geert Wilders en consorten, waaronder zijn Landgraafse maatje Patrick Crijns die met fake AI-beelden Frans Timmermans negatief heeft afgeschilderd, karaktermoord.

Zie de vele bedreigingen van raadsleden, wethouders en vooral burgemeesters, maar ook van politie en hulpverleners. Het tekenen van hakenkruisen op verkiezingsposters. Het bij deze gemeenteraadsverkiezingen in verschillende steden kandideren van neonazi’s door Forum voor Democratie. En de oproepen van Wilders tot verzet tegen de komst van AZC’s, die door zijn volgelingen worden ingevuld met fysieke bedreiging en vuurwerkgeweld. En vervolgens ontkennen de aanstichters het weer en spelen ze vermoorde onschuld.

Denk ook aan het vriendjes zijn met Poetin of Orban; maar ook aan de ontkenning van problemen zoals klimaatverandering of afbraak van de biodiversiteit, aan vreemdelingenhaat, antisemitisme, moslimdiscriminatie en islamofobie. Allemaal ondermijning van onze democratie, onze samenleving.

Vervolgstappen zijn: belemmeren en uitschakelen van betrouwbare media, van persvrijheid, van vrijheid van meningsuiting, van een onafhankelijke rechtspraak en de afbraak van de democratie, ordediensten worden knokploegen, uitschakelen van internet, autocraten en totalitaire regimes, gewelddadige onderdrukking en schending van Mensenrechten. Zie Rusland, maar ook de verontrustende ontwikkelingen in Hongarije, Slowakije en Polen. De groei van extreemrechts: de Alternatieve für Deutschland, Front Rassemblement van Marine Le Pen in Frankrijk, Lega Nord en Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni in Italië, Reform UK van Nigel Farage in Groot-Brittannië en niet te vergeten de regering Trump in de Verenigde Staten van Amerika.

Dat brengt mij naar het Midden-Oosten van nu: naar de genocide in Gaza, naar de meedogenloze staat Israël, naar de Westelijke Jordaanoever, naar orthodoxe Joodse kolonisten die gesteund door de Israëlische regering het recht in eigen hand nemen, naar het Afghanistan van de Taliban, naar Soedan, het totalitaire Iraanse regime dat zijn bevolking met veel geweld onderdrukt, naar de huidige oorlog in het Midden-Oosten, naar Jemen, Hezbollah, Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad.

Er is vaak diepgewortelde haat, gevoed door eenzijdig nieuws, opvoeding en geschiedenis. De geschiedenis wordt herschreven, aangepast aan de eigen waarheid, de eigen politieke doelen, tot in de schoolboeken toe. Waar, zoals nu op de Westelijke Jordaanoever gebeurt: Hoe orthodoxe kolonisten de Palestijnse bevolking onderdrukken en geweld aandoen. De Palestijnse bevolking stelselmatig wordt gecriminaliseerd, ontmenselijkt. Eigenlijk onbegrijpelijk als je bedenkt hoe het Joodse volk zelf is behandeld voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Realiseer je ook dat de haat bij menigeen wordt aangewakkerd doordat de tegenpartij je naaste familie, vrienden, vrouwen en kinderen heeft vermoord. Je bestaansgrond en bestaansrecht heeft vernietigd. Waardoor conflicten escaleren als reactie op de eerdere gewelddadigheden.

Ik heb geen eenvoudige oplossingen voor deze conflicten. Ja, Vrede en Medemenselijkheid zijn nodig. Maar hoe buig je de huidige haat om, hoe creëer je Vrede en een samenleving die weer gebaseerd is op respect en gelijkwaardigheid, op elkaar verdragen dat men anders is?

Daarvoor is het allereerst nodig dat alle strijdende partijen de wapens neerleggen. Diplomatie. Machthebbers moet hun macht worden ontnomen, die gebaseerd is op onderdrukking, discriminatie en schending van Mensenrechten. Het is in Israël absoluut noodzakelijk dat er een machtswisseling komt. Dat geldt ook voor Gaza, Iran, Afghanistan, en voor Rusland, en de Verenigde Staten van Amerika. De internationale rechtsorde moet worden hersteld.

En dan moeten er vormen worden gehanteerd van geweldloze conflictoplossing. Geen eisen stellen ten koste van anderen. Er zal eindeloos veel gepraat moeten worden. Vergeving. Ook om weer vertrouwen in elkaar te krijgen. Waarschijnlijk gaan daar generaties overheen.

Vrede en Medemenselijkheid? Wellicht naïef om na te streven. En toch, is er een duurzaam alternatief? In Gaza, op de Westelijke Jordaanoever, in het Midden-Oosten? In Europa? In Nederland? In onze eigen omgeving? Dat het goede het kwade overwint.

Ik eindig met artikel 29 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: ‘Eenieder heeft plichten jegens de gemeenschap, zonder welke de vrije en volledige ontplooiing van zijn persoonlijkheid niet mogelijk is.’

Aan de slag dus.

Ik dank jullie voor jullie aandacht. En ik dank de organisatie dat ik deze spreekbeurt heb mogen houden.

Harrie Winteraeken

15-3 Palestina-demonstratie mede in het teken van antiracisme en antifascisme

 

Palestina-demonstratie mede in het teken van gemeenteraadsverkiezingen en antiracisme en antifascisme

Zondag 15 maart is er weer een Palestina-demonstratie. Die start om 14.00 uur op het Spoorplein (Maankwartier) met enkele sprekers. Vervolgens is er weer een demonstratieve tocht door het winkelcentrum van Heerlen.

Omdat op zaterdag 21 maart de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie[1] is, wordt deze zondag hierop vooruitgelopen. Op 21 maart zal er in Amsterdam weer een grote demonstratie zijn.

Sprekers op het Spoorplein.

1.       Lizzie houdt een speech over de koppeling met de verkiezingen. We doen een oproep aan politieke partijen om zich uit te spreken. We hebben ze uitgenodigd om als partij deel te nemen mee aan deze demonstratie. Na de verkiezingen gaan we het gesprek aan over wat ze kunnen doen als politieke partij en als gemeenteraad.

2.       Harrie Winteraeken spreekt over de koppeling tussen de oorlog in Gaza en de schendingen van de Mensenrechten op de Westelijke Jordaanoever met gevaren van racisme en fascisme, ook in onze eigen samenleving.

3.       Palestijn Ahmad spreekt (weer) vanuit zijn hart. Zijn bijdrage wordt vertaald.

Meer informatie: parkstadvoorpalestina@protonmail.com

---

[1] 21 maart is de Internationale Dag voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie. Op die dag in 1960 doodde de politie 69 burgers in het Bloedbad van Sharpeville, tijdens protesten tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika. In 1966 riep de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in een resolutie de internationale gemeenschap op om alle vormen van rassendiscriminatie uit te bannen (resolutie 2142 XXI). Sinds dat jaar wordt de dag elk jaar onder een thema georganiseerd, om bepaalde aspecten van discriminatie uit te lichten.

In 2001 werd een VN-programma inzake racismebestrijding opgesteld in het kader van de Durban-conferentie. Bron: Wikipedia.

Omvormen akkerbouw in Zuid-Limburg: reactie LLTB

 

De LLTB heeft zich de moeite genomen om ook via een opiniebijdrage te reageren op mijn opiniestuk: 'Omvormen van akkerbouw is stuk effectiever in verminderen van de waterafvoer' in Dagblad De Limburger van 17-2-2026 (zie ook mijn blog). Hier is de opiniebijdrage van de Peter van Dijck van de LLTB 'Er bestaan geen simpele oplossingen voor het complexe watersysteem van Zuid-Limburg', die stond in de krant van 3-3-26.

Van mijn zijde geen (gekleurd) commentaar op deze reactie van de LLTB. Leg ze maar gewoon eens naast elkaar. Wel hoop ik dat deze discussie wordt omgezet in effectieve daden, want daar is Zuid-Limburg echt mee gebaat. 

12-3: Café Mondiaal debat gemeenteraadsverkiezingen

 

Persbericht – aankondiging

Café Mondiaal, 109^de aflevering

Donderdag 12 maart, aanvang 19.30 uur.

Café Pelt, Pancratiusplein 48, 6411 JZ Heerlen-centrum.

Gespreksthema: ‘Wat hebben de politieke partijen te bieden?’

Op 19 maart aanstaande zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Graag willen we als HeerlenMondiaal en de hieraan deelnemende organisaties inzicht krijgen in wat een aantal in Heerlen aan de gemeenteraadsverkiezingen deelnemende politieke partijen te bieden heeft op het gebied van het gemeentelijk ‘mondiaal’ beleid. Hoe krijgen thema’s die tot de aandachtsgebieden van HeerlenMondiaal behoren, hun doorwerking in het Heerlense gemeentelijke beleid en wat hebben de Heerlense politieke partijen (in hun programma’s) hierover aan de burgers te melden? De nieuwe raadsperiode biedt namelijk via een coalitieovereenkomst en daaropvolgend collegeprogramma mogelijkheden om het mondiale beleid een nieuwe impuls te geven.

Daarbij zien we ‘mondiaal beleid’ erg breed: alles met een relatie tot de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen, Heerlen Fairtrade gemeente, maatschappelijk verantwoord ondernemen, vluchtelingenbeleid en integratie van allochtonen, armoedebeleid, onderwijs en opvoeding, gezondheidszorg, natuur- en milieubeleid, de energietransitie en de strijd tegen klimaatverandering plus vrede en veiligheid.

 Voor dit verkiezingsdebat zijn de volgende politieke partijen uitgenodigd: SP, Ouderenpartij Heerlen, CDA, VVD, D66, GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren. Zij mogen aangeven wat zij vinden van het tot nu toe gevoerde gemeentelijke mondiale beleid en wat ze van plan zijn hieraan te veranderen. 

Omvormen akkerbouw is stuk effectiever in verminderen waterafvoer.

 

Omvormen akkerbouw is stuk effectiever in verminderen waterafvoer.

Uitgebreidere tekst, die diende als basis voor het opinieartikel in Dagblad De Limburger van 17-2-2026 (zie hieronder).

Eind vorige maand berichtte Dagblad De Limburger over drie projecten die de risico’s op wateroverlast moeten verminderen: in Berg en Terblijt en de buurt De Heek, beide in de gemeente Valkenburg, en in het buitengebied van Bocholtz en Simpelveld. Belangrijk doel is dat regenwater tijdelijk wordt geborgen of vertraagd, zodat ‘het niet in een vloed richting dorpen zal stromen’. Men legt heggen en graften aan of slaat lange rijen houten palen in de grond. In het dal van Trintelen naar Eys zijn eerder afgelopen jaar ook lage dammen opgeworpen, die exact horizontaal liggen en waarachter water tijdelijk blijft staan. Maar die zijn aangelegd in al natuurlijk grasland. 

Op zich zijn het aardige maatregelen, maar het is maar hier en daar en ze zijn maar beperkt effectief in het werkelijk vasthouden van grote hoeveelheden water. Bij het palenproject bovenstrooms de Lindenstraat (Terblijt) wordt verwezen naar de al 20 jaar oude (veel kleinere) schotten die staan in het droogdal van de Karstraat nabij Ransdaal. Het klopt dat deze schotten het over de dalbodem afstromende water wat afremmen. Daardoor is in de loop van de tijd ook een paar decimeter slib afgezet. Echter, het afstromende water bereikt enkele meters stroomafwaarts van zo’n schot weer zijn oorspronkelijke maximale snelheid. En omdat het water een beetje minder slib meevoert, is de erosieve kracht zelfs wat groter. Het risico op stroombaanerosie neemt dus amper af. Het is daarom noodzakelijk dat op de stroombanen en dalbodems van droogdalen ook grasbanen worden aangelegd. Maar dat gebeurt amper omdat deze stroombanen vaak dwars door akkers lopen. Grasbanen zouden daar erg in de weg liggen.

Om de dorpen beter te beschermen tegen water- en modderoverlast, legt het Waterschap Limburg vaak (aanvullende) regenwaterbuffers aan. Regenwaterbuffers zijn effectief, maar ook duur. Ze bieden vanwege de klimaatverandering en de te verwachten zwaardere en langdurigere neerslag (zie 13-15 juli 2021) minder bescherming. En ze pakken het probleem niet bij de bron aan. 

Wat opvalt in alle drie de krantenberichten is dat niet wordt gesproken over echt effectieve maatregelen op de akkers die de oppervlakkige afstroming sterk verminderen. 

Met inmiddels al zo’n 15-20 jaar toepassen van niet-kerende grondbewerking en wintergraan of een bodembedekking in de winter (bijvoorbeeld gele mosterd) is al een goede stap gezet. Maar de klimaatverandering en de verdere intensivering van de akkerbouw dwingen tot vervolgstappen. Veel effect is te verwachten van een verder verbeteren van de bodemkwaliteit en de bodemstructuur. Als de bodem een goede structuur heeft, en dus meer poriën, dan zijgt het regenwater beter in de grond. Ook weerstaat het bodemoppervlak beter de kracht van de inslag van de regenwaterdruppels, waardoor het minder dichtslaat en er minder korstvorming ontstaat. Over een verslempt oppervlak stroomt het water gemakkelijk af en neemt het via spat-erosie veel bodemdeeltjes mee. 

De gangbare akkerbouw met veel aardappelen, bieten en maïs in het bouwplan, put de bodem als het ware uit. Het gebruik van zware machines en het ook berijden van de bodem als deze te nat is, veroorzaken verdichting en een slechte doorlatendheid.

Een goede bodemstructuur ontstaat door een goed ontwikkeld en gevarieerd bodemleven, met onder andere veel wormen. Maar dat bodemleven moet wel voldoende voedsel krijgen, ofwel plantenresten en stalmest met veel stro. Drijfmest en zeker kunstmest bevorderen het bodemleven onvoldoende. Het is dan ook een verkeerde stimulans dat akkerboeren betaald krijgen voor het gebruik van mest uit de intensieve veehouderij. Daar komt bij dat chemische bestrijdingsmiddelen slecht zijn voor het bodemleven en de biodiversiteit over het algemeen. Onderzoek van Meindert Commelin van de Universiteit van Wageningen (WUR) in 2024 heeft uitgewezen dat het van akkers afstromende water nog steeds sterk vervuild is en gevaarlijk voor de waterkwaliteit.

Regensimulatieproeven op een biologisch beteelde akker bewezen dat de infiltratie daar veel beter is. Bij een bui die statistisch een keer in de 25 jaar valt, zakte bijna alle ‘regen’ in de bodem weg en stroomde er dus bijna geen water af. Bij de gangbare akkerbouw zorgt zo’n 25-jaarsbui voor volle regenwaterbuffers! 

Zuid-Limburg heeft zo’n 16.000 hectare akkerland, bijna allemaal (flauw) hellend. Als hier duurzaam akkerbouw wordt bedreven, een regeneratieve of biologische akkerbouw, dan zal de bodemstructuur sterk verbeteren. Dat zal dan het risico op wateroverlast en overstroming fors verminderen. Tevens zou het stikstofprobleem in Zuid-Limburg verkleinen wat de natuur ten goede komt. En de biodiversiteit herstelt. Er is/komt Rijksgeld beschikbaar voor de transitie van de landbouw. Waterschap Limburg, Provincie Limburg en gemeenten moeten de akkerboeren daarbij gaan helpen. En ook wij, burgers kunnen dat door vooral producten te kopen die duurzaam geteeld zijn. Het maatschappelijk rendement zal groot zijn.

Harrie Winteraeken, 

Natuurkundig aardrijkskundige, gepensioneerd voorheen medewerker van Waterschap Limburg.

Sfeervolle Auschwitz- en Holocaustherdenking in Heerlen

Sfeervolle Auschwitz- en Holocaustherdenking

 Het Vredesplatform Heerlen organiseerde op zondagmiddag 25 januari een bijeenkomst voor de herdenking van concentratiekamp Auschwitz en de Internationale Holocaustherdenking. Deze herdenking vond plaats in de Protestantse kerk aan het Tempsplein. Er namen 44 mensen aan deel.

25 januari is de Internationale herdenkingsdag voor de Holocaust, waarbij tijdens de Tweede Wereldoorlog ongeveer 6 miljoen Joden zijn vermoord. En dus vonden op veel plaatsen in de wereld die zondag herdenking plaats.

Reinder Eggen op altviool.

We herdachten ook de gruwelen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben afgespeeld in het grootste concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Hier werden bij benadering 1,1 miljoen mensen vermoord waarvan veruit de meesten Joden waren. Het concentratiekamp Auschwitz werd op 27 januari 1945 bevrijd.

Het was niet alleen herdenken en terugkijken maar we plaatsten deze zwartste bladzijden in de geschiedenis ook in het huidige tijdsgewricht van weer sterker antisemitisme en onvrede, onverzoenlijkheid en gebrek aan medemenselijkheid.

Na het welkomstwoord van Harrie Winteraeken startte Steve Schwartz met het Sjemá (Deuteronomium 6:4-9). Steve Schwartz droeg daarbij een tallit, een rechthoekig gebedskleed, en een keppeltje. Steve gaf er ook uitleg bij: het Sjema, voluit Sjema Jisrael, (Hebreeuws voor "hoor" of "besef") is het centrale gebed in het ochtend- en avondgebed van het jodendom. Het wordt tevens voorgedragen op belangrijke momenten in het Jodendom, zoals bijvoorbeeld bij Jom Kippoer (Grote Verzoendag) en als iemand in direct doodsgevaar is of sterft.

Vervolgens gaf Martin van der Weerden een uitleg over antisemitisme en de vervolging van Joden, al sinds vele eeuwen. Er waren perioden van ernstige vervolging maar ook her en der plaatsen met minder onderdrukking, zoals Amsterdam. Hij blikte terug naar de periode voor de Tweede Wereldoorlog (de Weimarrepubliek en de opkomst van het nationaalsocialisme). En hij gaf aan hoe het mechanisme van haat zaaien functioneert.

Uit Heerlen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog 72 Joden weggevoerd en vermoord. Zij zijn herdacht met het aansteken van een kaars en door het voorgelezen van hun namen. Er liggen in Heerlen, vooral in het centrum en de directe omgeving, ook 72 Stolpersteine, onder het motto: ‘een mens is pas vergeten als zijn of haar naam vergeten is’.

Sophie Bloemert gaf uitleg over het waarom van het herdenken en het belang van deze herdenking voor nu. Centraal stond ook bewustwording die noodzakelijk is: ‘Die geschiedenis van gruwelen van WOII, verbonden met antisemitisme en discriminatie is dichtbij, ligt ook op straat en de stenen roepen: Nooit meer! Hoor die roep, juist nu blinde macht zonder norm, winstbejag en haast dierlijk instinct wereldwijd recht en menselijkheid bedreigen. Het kwaad zit érgens in mensen, we kunnen er niet voor wegkijken’. Zie voor de volledige tekst onder deze terugblik.

Ook gaf ze een mooie overgang mee naar het vioolspel van Reinder Eggen, die het Joodse lied ‘Bei mir bist du sheyn’ speelde. Wat later in het programma speelde Reinder ‘Somewhere Over the Rainbow’ dat eveneens van Joodse oorsprong is. 

Ds. Joachim Stegink droeg een door hemzelf geschreven gedicht ‘Weten we nog…?’ voor. Zie voor de volledige tekst onder deze terugblik.

Zichzelf begeleidend op een klein orgeltje en met haar man Jos op trommel en Kitty Ernst op gitaar, zong Marlou Schoenmakers-Boonstra in een mantra de eerste regel van de Sjema: SHEMA ISRAEL ADONAI ELOHENOE ADONAI ECHAD.

En zij zong in zes talen de muzikale vredesgroet, waaronder het Hebreeuws en het Arabisch: VREDE ZIJ MET JOU EN VREDE OOK MET JOU. Aardig was dat ook een deel van het publiek meezong.

 

 Steve Schwartz sprak op het einde de Priesterlijke Zegening (Numeri 6:24-26) uit.

En Harrie Winteraeken sloot af met nog enkele woorden: "Op de achterkant van het programma staat een foto van de Joodse synagoge, Dit gebouw is verstopt achter gebouwen aan het Stationsplein, naast de parkeergarage van het Corio Centre. Het geeft ook aan dat we de Holocaust te veel naar de achtergrond hebben verdrongen. Het is echter noodzakelijk dat we dat wat gebeurde in het verleden, goed moeten onthouden en dat we ervan leren."

De Synagoge van Heerlen, gefotografeerd vanaf het dak van de parkeergarage van het Corio Centre.

 De gruwelen van Auschwitz: dat nooit meer… En toch, sindsdien en ook nu zijn er nog talrijke conflicten waar mensen onmenselijk met elkaar omgaan. En dat moet anders. Vandaar ons pleidooi naar onze samenleving en de hele wereld toe: een universele boodschap voor Vrede, medemenselijkheid, respect, verdraagzaamheid en verzoening.

Verzoening is misschien wel het moeilijkste. Vaak worden gevoelens van haat jegens medeburgers van iets andere komaf generaties lang meegedragen en overgedragen. Dat is ook kenmerkend voor antisemitisme. De vijandschap dient doorbroken te worden: door verzoening: weer tot vrede en vriendschap brengen, het herstellen van de goede verhoudingen. Of zoals Joden aangeven: ‘Jom Kippoer’.

Na afloop van de bijeenkomst werd nog door velen nagepraat, deels in de kerk en deels in de naastgelegen ontmoetingsruimte. Een aantal indrukken: het was een heel mooie, bijzondere, ontroerende en indrukwekkende herdenkingsviering, heel sereen en respectvol. Er is zoveel goeds in het samen leren begrijpen waar het in het leven echt om gaat. Voor herhaling vatbaar….

 Harrie Winteraeken

********************

Voordracht van ds. Sophie H.H. Bloemert Gedicht, door haar voorgedragen tijdens de Auschwitz- en Holocaustherdenking in de Protestantse kerk aan het Tempsplein op 25 januari 2026.

Herdenken ligt op straat: nooit meer!

 Op de stoep voor de winkel van stichting Boekensteun, Akerstraat 5, liggen sinds 2013 4 Stolpersteine (het gezin Van Leeuwen). Günther Demnig noemde zulke koperen vierkante steentjes zo omdat je erover struikelt – vooral met je hoofd en met je hart – én je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.

Zo simpel en veelzeggend: herdenken ligt op straat.  Een paar jaar was Bijsmans Next Door gevestigd op Akerstraat 5 – met op de stoep statafels en wat stoelen; mensen kletsten en dronken hun biertje. Bij het langslopen dacht ik regelmatig: zullen ze die struikelsteentjes (willen) zien? Want zo komt ongevraagd een ander mensenleven uit een totaal ándere tijd jouw ontspannen sfeertje doorbreken. En wat gebeurt er dan bij zo’n Stehtisch? Negeren? Of komt er misschien een gesprek op gang over vroeger, of over nu, over wat je persé niet wilt dat er (nogmaals) gebeurt in ons land, in onze wereld, nl. ontmenselijking? 

Tijdens een dagje uit in Amsterdam liep ik in de buurt van de Stopera. En plotseling stond ik tussen 102.000 koperen plaatjes met alfabetisch gerangschikte namen van vermoorde holocaust-slachtoffers die geen graf hebben: het nationaal monument aan de Weesperstraat. Tussen de hoge wanden voelde ik me klein, zo machteloos. Want zo eindeloos veel namen van A tot Z: mensen zoals ik….

Wat verderop - in het Wertheimpark - is het monument met gebroken spiegels gemaakt door Jan Wolkers in 1977. Meermalen is het glas vernield. Zulk menselijk gedrag versterkt de noodzaak van gedenken. Gebroken spiegels die de hemel weerkaatsen: een beeld van wat eigenlijk niet in beeld te brengen is, want “de Holocaust is een godsgruwelijke aanslag op alles waar een mens voor staat.” Daar is vanmorgen weer de nationale herdenking, georganiseerd door het Ned. Auschwitzcomité, gehouden. Want: Herinneren is een kwestie van tijd, herdenken is een kwestie van willen.

Ooit was ik in Jeruzalem, bezocht Yad Vashem en liep door het kinder-monument, een witte ruimte waar de duizenden Joodse kinderen worden herdacht die in de Holocaust zijn vermoord of getraumatiseerd. In het bijna donker hoor je voortdurend namen en leeftijden. En: er schijnen miljoenen lampjes als sterretjes.

En samen met een groep uit Zuid-Limburg reisde ik naar Polen, naar Auschwitz. Wéér: oog in oog met restanten van zoveel grenzeloze gods-gruwelijkheid door mensen hun medemensen aangedaan. En wéér: namen…. Auschwitz: nooit meer!

Jongeren en ouderen die twijfelen aan de Holocaust als was het fake news: geloof ze niet! De Holocaust moet als een rood stoplicht in het geheugen van mensen zitten. Die geschiedenis van gruwelen van WOII, verbonden met antisemitisme en discriminatie is dichtbij, ligt ook op straat en de stenen roepen: Nooit meer! Hoor die roep, juist nu blinde macht zonder norm, winstbejag en haast dierlijk instinct wereldwijd recht en menselijkheid bedreigen. Het kwaad zit érgens in mensen, we kunnen er niet voor wegkijken.

 Ik ben ’van na de oorlog’ en behoor dus tot de generaties die in 80 jaar vrijheid en vrede zijn groot geworden! Wat een weelde. En ik vraag me af: ben ik me, zijn wij ons, daarvan wel voldoende bewust geweest? We wisten immers niet beter.

Sinds februari 2022 is er weer oorlog op het continent Europa. En het is crisis in de geopolitiek. Die fantastische luxe van vrijheid en vrede is voorbij aan het gaan. Einde aan de naïviteit; negeren van signalen kan niet langer. Onze menselijkheid, onze méde-menselijkheid, onze waarden: ze zijn in het geding.

De Joodse filosoof Herschel zei ooit: mens zijn betekent menselijk zijn, gericht op gemeenschap en saamhorigheid. Dé vraag is: mens waar ben je? En dan is de tweede vraag: Mens, waar is je broer? Mens, waar is je zusje? 

En dus wordt geestelijke weerbaarheid waaraan we samen werken, belangrijker dan ieder een noodpakket op de plank. En dus zijn politieke wijsheid, staats-mens-schap en doordachte keuzes van levensbelang voor de wereld. Dat vraagt inzet van het (geschiedenis)onderwijs en inzet van eenieder van ons om te doen wat we kunnen - en willen - om de tekenen van de tijd te herkennen en te weerstaan.

 Maar: dat is nog niet alles. Want: wat zijn mensen zonder veerkracht, zonder levenslust en menselijke warmte, zelfs, júist onder moeilijke, ja barre omstandigheden? Zeker de Joodse cultuur en levenshouding leveren van die spirit bijzondere voorbeelden, zoals die specifieke humor, de Joodse gein van Max T., weet u nog? En: er werd muziek gemaakt in Auschwitz, er waren dirigenten in Auschwitz.

Begin jaren ‘30 wordt een Jiddische musical uitgebracht, waarin het liefdesliedje Bei mir bist du schön voorkomt. Kort voor WO II maken the Andrewsisters het wereldberoemd: Voor mij ben je mooi….

Een licht en speels lied na mijn woorden over ‘nooit meer Auschwitz’ en willen herdenken om de tekenen van ónze tijd te verstaan? Ja! zeiden we bij de voorbereiding. Juist nu zo’n melodie om de liefde als ultieme uitdrukking van menselijkheid te horen, als teken van verbondenheid en hoop, ondanks alles.

Bei mir bist du schön…..

***************

 Gedicht van Joachim Stegink, door hem voorgedragen tijdens de Auschwitz- en Holocaustherdenking in de Protestantse kerk aan het Tempsplein op 25 januari 2026.

Weten we nog…

 Weten wij nog…

hoe het begon?

Dat je

niet mocht

spelen met…

winkelen bij…

Dat zij

niet meer naar school

elders

een plek om te werken

ongewenst

ramen ingegooid

genoemd

oorzaak van alle problemen

gezien

als storend ongedierte

niet als mens

een op te lossen probleem

gedeporteerd

nooit teruggekomen

ontmenselijkt

afgevoerd als vee

zonder menswaardigheid

vermoord

onmenselijkheid goedgepraat

in dodelijke beeldvorming en gedachten

om te vergeten

geen wij zonder elkaar

burgers

buren

vrienden

kinderen van God

gedenken

om niet te vergeten

  

Weten wij nog…

hoe het begint?

 Dat het wél uitmaakt

hoe wij

over elkaar

denken

praten

op elkaar reageren

elkaar wegzetten

zien

als mens

burger

buur

vriend

voorbij

beeldvorming

gedachten

onverschilligheid

elkaar zien

voor elkaar zijn

mens

kind van God

gedenken

waar het

ten diepste om gaat

goed leven

samen.

Joachim Stegink

 

25-1: Auschwitz- en Holocaustherdenking in Heerlen

 

Auschwitz- en Holocaustherdenking op 25 januari 2026 in Heerlen

Plaats: Protestantse Kerk, Tempsplein 14, 6411 ET Heerlen-centrum

Start: 16.30 uur, duur ± 1 uur.

Het Vredesplatform Heerlen organiseert op zondagmiddag 25 januari een bijeenkomst voor de herdenking van Auschwitz en de Internationale Holocaustherdenking. Daarbij willen we niet alleen herdenken en terugkijken maar het ook plaatsen in het huidige tijdsgewricht van weer sterker antisemitisme en onvrede, onverzoenlijkheid en gebrek aan medemenselijkheid. Vanuit ‘nooit meer…’ willen we een universele boodschap van Vrede, verzoening, medemenselijkheid, respect en verdraagzaamheid uitdragen.

Tijdens de bijeenkomst worden de Holocaust en vernietiging van meer dan één miljoen Joden in concentratiekamp Auschwitz over het algemeen herdacht; en tevens de vervolging van Joden in Heerlen (Parkstad Limburg) tijdens de Tweede Wereldoorlog. De namen van de 72 uit Heerlen weggevoerde en vermoorde Joden zullen worden voorgelezen. Er liggen nu in Heerlen, vooral in het centrum en de directe omgeving, nu ook 72 Stolpersteine. We besteden aandacht aan het waarom van herdenken en het belang van deze herdenking voor nu.

Steve Schwartz zal de Sjema Jisrael zingen. Martin van der Weerden, Sophie Bloemert en Joachim Stegink houden korte toespraken. Kitty Ernst draagt een gedicht voor.

Marlou Schoenmakers-Boonstra en Reinder Eggen zorgen voor een passende muzikale omlijsting. Het Sjema Jisrael en de muzikale bijdragen worden kort toegelicht. 

Joods monument tijdens Dodenherdenking op 4 mei.

De Synagoge van Heerlen, gefotografeerd vanaf het dak van de parkeergarage van het Corio Center.

Aanvullende informatie:

·         Het initiatief voor deze herdenkingsbijeenkomst is genomen door het Vredesplatform Heerlen. Deze herdenking ligt in het verlengde ligt van eerdere activiteiten van het Vredesplatform zoals de herdenking van de Kristallnacht en de Stolpersteinewandelingen.

·         25 januari 2026 is de Internationale herdenkingsdag voor de Holocaust. Het concentratiekamp Auschwitz werd op 27 januari 1945 bevrijd.

·         Op de websites van de Stichting Lodewijk Foijer https://www.lodewijkfoijer.nl/ en de website Parkstad Prima Donna https://www.parkstadprimadonna.nl/post/heerlen-en-de-holocaust is nadere informatie te vinden over de uit Heerlen weggevoerde Joden.