Palestina-demonstratie 15-3-2026, 14.00 uur, Spoorplein,
Maankwartier, Heerlen
Toespraak: verbinding met aanstaande zaterdag 21 maart
Internationale Dag voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie.
Beste mensen,
ik ben gevraagd om
vandaag vooruit te lopen op de internationale dag tegen discriminatie, tegen racisme
en tegen fascisme, aanstaande zaterdag 21 maart. Op het eind van mijn verhaal maak
ik een koppeling met de oorlog in Gaza en de misdragingen van de conservatieve
Joodse kolonisten ten opzichte van de Palestijnen op de Westelijke
Jordaanoever.
Artikel 1 van onze Grondwet:
allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk
behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke
gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.
Discriminatie is wel
aanwezig in onze samenleving. Vaak in het klein, tussen mensen onderling:
pesten, op zoek naar werk of stageplek, leeftijdsdiscriminatie,
genderongelijkheid, homohaat, vreemdelingenhaat. Voor de mensen die het treft,
is het vaak groot leed, dat je lang met je meedraagt.
Racisme is een
systeem van overtuigingen (vaak vooroordelen), praktijken (waaronder discriminatie)
en beleid dat gebaseerd is op het idee van ‘ras’. Het komt ten goede aan
degenen met macht. Historisch (gezien) zijn dat witte mensen uit westerse
landen. Bij racisme gaat om het degraderen van mensen van kleur tot mensen met
een inferieure status, en hen te behandelen op basis van deze ongefundeerde
overtuigingen.
Racisme wordt daarbij
vaak in een adem genoemd met fascisme.
Het fascisme is een
extreme vorm van autoritair nationalisme en militarisme. Fascisme is
antidemocratisch, anticommunistisch, antiliberaal en antiparlementair. Het
fascisme wordt als extreemrechts gezien binnen het politieke links-rechts
spectrum. Fascisme begint met taal, niet met tanks. Met democratische
verkiezingen, niet met een staatsgreep. En heel belangrijk
om je te realiseren: het krijgt vrij spel, dankzij mensen die denken dat het
allemaal niet zo’n vaart zal lopen – tot het dat ineens wél doet.
Zowel racisme als
fascisme gaat over het onterecht onderscheid maken tussen groepen mensen,
stammen, godsdiensten, volken. Andere groepen negatief afschilderen. Slechte
eigenschappen benadrukken, ongenuanceerd, vaak gebaseerd op leugens en
incidenten. Vijanddenken. En dat om de eigen groep, het eigen volk, de eigen
cultuur op te hemelen. Uiteindelijk om zelf macht te kunnen uitoefenen, om
oorlog te kunnen voeren.
Het is een proces van
kwaad tot erger. Van kritiek uiten, in de beginfase onschuldig lijkend, of
aannemelijk, of logisch. Van kwaadspreken naar stigmatiseren, naar criminaliseren,
naar ontmenselijken. Vaak in langdurige processen groeiend. We hebben het gezien
met de vervolging van de Joden door de eeuwen heen. Hoe de discriminatie van
Joden door Hitlers nationaalsocialisme werd omarmd. Escaleerde. Joden zijn
Untermenschen.
Het zijn niet alleen
machthebbers of volksmenners, of populisten. Het kan latent aanwezig zijn in
brede lagen van onze samenleving. Van oudsher, teruggrijpend op vorige oorlogen,
soms lang geleden, wordt het in de opvoeding meegegeven. Lees bijvoorbeeld maar
het boek de Camino van Anya Niewierra. Hierin wordt teruggekeken op de
gruwelijkheden en massamoorden die hebben plaatsgevonden begin jaren 90 in
Bosnië-Herzegovina, voormalig Joegoslavië.
Het beangstigende
van deze processen is dat heel veel mensen er ontvankelijk voor zijn.
Meerderheden? Veel mensen laten zich gemakkelijk in hun mening beïnvloeden.
Hebben niet geleerd om zelf kritisch na te denken, maar nemen aannemelijk
klinkende verhalen klakkeloos over. Populisten spelen hierop in. En cultiveren
het niet verder nadenken of je in de breedte te informeren. Serieuze media
worden als onbetrouwbaar afgeschilderd: stickers met ‘NOS is fakenews’. Alles
met het doel de eigen groep te isoleren en verder te beïnvloeden in een eigen
bubbel, gevoed door de eigen sociale media.
Dit wordt versterkt
door het belasteren, het zwart maken van tegenstanders. Zie bijvoorbeeld de
afgelopen verkiezingen door Geert Wilders en consorten, waaronder zijn
Landgraafse maatje Patrick Crijns die met fake AI-beelden Frans Timmermans negatief
heeft afgeschilderd, karaktermoord.
Zie de vele
bedreigingen van raadsleden, wethouders en vooral burgemeesters, maar ook van
politie en hulpverleners. Het tekenen van hakenkruisen op verkiezingsposters.
Het bij deze gemeenteraadsverkiezingen in verschillende steden kandideren van
neonazi’s door Forum voor Democratie. En de oproepen van Wilders tot verzet
tegen de komst van AZC’s, die door zijn volgelingen worden ingevuld met fysieke
bedreiging en vuurwerkgeweld. En vervolgens ontkennen de aanstichters het weer
en spelen ze vermoorde onschuld.
Denk ook aan het
vriendjes zijn met Poetin of Orban; maar ook aan de ontkenning van problemen
zoals klimaatverandering of afbraak van de biodiversiteit, aan vreemdelingenhaat,
antisemitisme, moslimdiscriminatie en islamofobie. Allemaal ondermijning van
onze democratie, onze samenleving.
Vervolgstappen zijn:
belemmeren en uitschakelen van betrouwbare media, van persvrijheid, van vrijheid
van meningsuiting, van een onafhankelijke rechtspraak en de afbraak van de
democratie, ordediensten worden knokploegen, uitschakelen van internet, autocraten
en totalitaire regimes, gewelddadige onderdrukking en schending van Mensenrechten.
Zie Rusland, maar ook de verontrustende ontwikkelingen in Hongarije, Slowakije
en Polen. De groei van extreemrechts: de Alternatieve für Deutschland, Front Rassemblement
van Marine Le Pen in Frankrijk, Lega Nord en Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni
in Italië, Reform UK van Nigel Farage in Groot-Brittannië en niet te vergeten
de regering Trump in de Verenigde Staten van Amerika.
Dat brengt mij naar
het Midden-Oosten van nu: naar de genocide in Gaza, naar de meedogenloze staat Israël,
naar de Westelijke Jordaanoever, naar orthodoxe Joodse kolonisten die gesteund
door de Israëlische regering het recht in eigen hand nemen, naar het
Afghanistan van de Taliban, naar Soedan, het totalitaire Iraanse regime dat
zijn bevolking met veel geweld onderdrukt, naar de huidige oorlog in het
Midden-Oosten, naar Jemen, Hezbollah, Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad.
Er is vaak diepgewortelde
haat, gevoed door eenzijdig nieuws, opvoeding en geschiedenis. De geschiedenis
wordt herschreven, aangepast aan de eigen waarheid, de eigen politieke doelen,
tot in de schoolboeken toe. Waar, zoals nu op de Westelijke Jordaanoever
gebeurt: Hoe orthodoxe kolonisten de Palestijnse bevolking onderdrukken en
geweld aandoen. De Palestijnse
bevolking stelselmatig wordt gecriminaliseerd, ontmenselijkt. Eigenlijk
onbegrijpelijk als je bedenkt hoe het Joodse volk zelf is behandeld voor en
tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Realiseer je ook dat
de haat bij menigeen wordt aangewakkerd doordat de tegenpartij je naaste familie,
vrienden, vrouwen en kinderen heeft vermoord. Je bestaansgrond en bestaansrecht
heeft vernietigd. Waardoor conflicten escaleren als reactie op de eerdere gewelddadigheden.
Ik heb geen
eenvoudige oplossingen voor deze conflicten. Ja, Vrede en Medemenselijkheid
zijn nodig. Maar hoe buig je de huidige haat om, hoe creëer je Vrede en een
samenleving die weer gebaseerd is op respect en gelijkwaardigheid, op elkaar
verdragen dat men anders is?
Daarvoor is het
allereerst nodig dat alle strijdende partijen de wapens neerleggen. Diplomatie.
Machthebbers moet hun macht worden ontnomen, die gebaseerd is op onderdrukking,
discriminatie en schending van Mensenrechten. Het is in Israël absoluut
noodzakelijk dat er een machtswisseling komt. Dat geldt ook voor Gaza, Iran,
Afghanistan, en voor Rusland, en de Verenigde Staten van Amerika. De
internationale rechtsorde moet worden hersteld.
En dan moeten er
vormen worden gehanteerd van geweldloze conflictoplossing. Geen eisen stellen
ten koste van anderen. Er zal eindeloos veel gepraat moeten worden. Vergeving. Ook
om weer vertrouwen in elkaar te krijgen. Waarschijnlijk gaan daar generaties
overheen.
Vrede en Medemenselijkheid?
Wellicht naïef om na te streven. En toch, is er een
duurzaam alternatief? In Gaza, op de Westelijke Jordaanoever, in het
Midden-Oosten? In Europa? In Nederland? In onze eigen omgeving? Dat het goede
het kwade overwint.
Ik eindig met
artikel 29 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: ‘Eenieder heeft
plichten jegens de gemeenschap, zonder welke de vrije en volledige ontplooiing
van zijn persoonlijkheid niet mogelijk is.’
Aan de slag dus.
Ik dank jullie voor
jullie aandacht. En ik dank de organisatie dat ik deze spreekbeurt heb mogen
houden.
Harrie Winteraeken
