14-3 Café Mondiaal over de gemeenteraadsverkiezingen: terugblik

 

Heel aardig verkiezingsdebat in Café Mondiaal

Afgelopen donderdag 12 maart, was in de 109^de Café Mondiaal het gespreksthema: ‘Wat hebben de politieke partijen te bieden?’ 

Voor deze Café Mondiaal waren de volgende partijen uitgenodigd: CDA, D66, GroenLinks-PvdA, Ouderenpartij Heerlen, SP, Partij voor de Dieren en VVD. Die hebben zich op het CDA na ook allemaal laten vertegenwoordigen: D66 (raadslid en lijsttrekker Tom Dragstra), GroenLinks-PvdA (Tom Vandeberg, nr. 3 en nu raadscommissielid GroenLinks), Ouderenpartij Heerlen (Hans Ermers, raadslid en nr. 8), SP (wethouder en nr. 2 Arlette Vrusch), Partij voor de Dieren (Frans Janssen, nr. 2) en VVD (Joris Claessens, nr. 4 en Rosalien den Dolder, nr. 5; lijsttrekker Marc van den Berg kwam later ook nog.)

Om het debat vlot te laten verlopen waren de vragen en toelichtingen al een paar dagen van tevoren toegezonden aan de kandidaten. Bij de Café Mondiaal over de Tweede Kamerverkiezingen in november 2025 was het maar gelukt om goed de helft van het aantal voorbereide onderwerpen ook daadwerkelijk aan de orde te stellen. Daarom was de kandidaten gevraagd om kort te spreken, wat de meesten ook redelijk lukte, en niet in herhaling te vallen, maar naar gewoon te verwijzen naar de vorige spreker en daarop aan te vullen.

HeerlenMondiaal heeft natuurlijk een zwak voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen. De onderwerpen ter bespreking hadden dan ook allemaal betrekking op hoe enkele SDG’s (Sustainable Development Goals) op Heerlen van toepassing zijn.

Maar om ‘warm te draaien’ mochten de gemeenteraadskandidaten eerst de volgende vragen beantwoorden.

1.       Welke doelstellingen spreken u het meest aan?

2.       Waar wilt u zich in Heerlen specifiek voor inzetten?

3.       Welke voorstellen mag de gemeenteraad verwachten en resultaten wilt u daarbij bereiken? 

Natuurlijk sprak uit de antwoorden ook deels de politieke kleur maar minder dan men op basis van vooroordelen zou verwachten. De vragen 2. en 3. bleven daarbij relatief onderbelicht.

SDG-doel 3 Goede gezondheid en welzijn

Een van de grote zorgpunten en daarmee ook verkiezingsitems is natuurlijk het behoud van een volwaardig ziekenhuis in Heerlen. Het is de wijze waarop men dat wil bereiken, die verschilt tussen de partijen. De ‘rechtsere partijen’ zijn niet meer allemaal lid van de ‘Ziekenhuisalliantie’. Maar zij proberen op andere wijze nog te beïnvloeden. Ter sprake kwam dat heel recent twee moties in de Tweede Kamer het niet haalden (een voor een volwaardig ziekenhuis, een voor onafhankelijk onderzoek naar een Geboortecentrum) mede omdat het CDA deze niet heeft gesteund. In Heerlen zijn ze natuurlijk niet te spreken over deze ommezwaai van het landelijke CDA.

SDG-doel 1 Geen armoede en SDG-doel 10 Ongelijkheid verminderen

In Heerlen is sprake van structurele armoede, vaak van generatie op generatie? Hoe is dat te doorbreken en wat wil men daarvoor doen? En hoe staan de Heerlense partijen tegenover de één-balie gedachte bij de Sociale Dienst?

Die één-baliewerkwijze houdt In dat je voor al je vragen hoe breed ook, op één plek terecht kan. Daar krijg je een ‘maatschappelijke coach’, die werkt in het belang van de hulpvragen. Hij/zij beantwoordt alle vragen beantwoordt en regelt alles van schuldhulpverlening tot inkomensondersteuning tot hulp in de huishouding, alfabetiseringscursus tot hulp voor de kinderen, een dak boven je hoofd, scholing, voedsel/ kleding/ huisraad enz. Zo hoeft men maar een keer z’n verhaal te doen. En niet voor elke hulpvraag doorverwezen wordt naar bijvoorbeeld een budgetcoach, een woningbouwvereniging, enz.

Dat idee werd eigenlijk wel door iedereen omarmd. En er werden ook wel voorbeelden genoemd die (een beetje) in die richting gaan. Het oplossen van de structurele armoede is veel moeilijker. Daarvoor is een integrale aanpak noodzakelijk. Toen Joris Claessens (VVD) eigenlijk meer ter aanvulling opperde dat het toewerken naar een baan en inkomen de beste wijze was, kreeg hij de kritiek dat veel mensen in die situatie niet in staat zijn om te gaan werken of daar goed in te kunnen functioneren (in jargon: te ver van de arbeidsmarkt afstaan).

Een bijstandsuitkering zonder regels of verplichtingen (een beetje vergelijkbaar met een basisinkomen) werd ook genuanceerd benaderd. Zo voegde Arlette Vrusch toe dat ze toch wel wat instrumenten ter beschikking wil houden om mensen te kunnen bewegen tot het doen van bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. Daar is gewoon grote behoefte aan. En dat biedt ook de mensen veel voordelen, zoals uit het sociaal isolement komen.

SDG-doel 11 Duurzame steden en gemeenschappen.

Hier werd het promoten van het aantrekkelijk houden van het winkelcentrum voor fietsers als uitwerking genomen. Dit is wel beleid, maar de ontwikkelingen gaan traag of zijn soms tegendraads.

Zo heeft ons treinstation heeft een goed ingerichte en veilige fietsenstalling nodig, vanwege het toenemende aantal OV-studenten en ook voor het gewone woon-werkverkeer: dicht bij het station, bewaakt en met goede verlichting 's avonds. Veel andere stations in het land hebben mooie voorbeelden. De kandidaten wisten wel van de plannen van de gemeente om het (roze) gebouw naast het Maankwartier (gedeeltelijk) tot fietsenstalling om te bouwen, maar hoe het met de voortgang zat, wist eigenlijk niemand. Vertraging had wat met Prorail te maken?

In het winkelcentrum was van oudsher fietsen toegestaan, behalve in de drukste straat, de Saroleastraat van 12.00-18.00 uur. Onlangs namen B&W een verkeersbesluit om het fietsen in het gehele winkelcentrum te verbieden wanneer de winkels open zijn. Dit als reactie op het misdragen van een deel van de fietsers (fatbikes). Hierdoor wordt voor veel fietsers het fietsen naar het winkelcentrum minder aantrekkelijk. Er was overeenstemming over dat er wat moet gebeuren tegen deze vorm van overlast, maar de meningen waren (zoals verwacht) wel verdeeld over de genomen maatregel. De OPH heeft hier al jaren voor gepleit. Wethouder Marco Peters is daarin meegegaan. Maar bijvoorbeeld Arlette Vrusch gaf aan dat de minder drukke straten hier niet bij betrokken hoeven te worden. Ook vanuit de zaal waren de meningen verdeeld. Al met al het onderwerp dat de meeste discussie opriep[1].

Heerlen had tot halverwege 2025 met Velocity een deelsysteem van elektrische fietsen. Helaas is het (Duitse) bedrijf erachter failliet, mede door het wegvallen van subsidies. Op de vraag wat de partijen gaan doen voor de terugkeer van dit systeem of om een vergelijkbaar geprijsd systeem in Heerlen te krijgen, kregen we geen eenduidig antwoord. De meeste kandidaten verwezen naar de OV-fiets. Maar die is voor het overgrote deel niet elektrisch.

SDG-doel 12 Verantwoorde productie en consumptie

Heerlen is Fair Trade gemeente. Fair Trade koffie en thee zijn sinds enkele decennia bij de gemeente ingeburgerd. Ook zijn er al beleidsuitgangspunten voor een duurzaam maatschappelijk verantwoord aanbestedingsbeleid. Maar hier is onvoldoende vooruitgang herkenbaar. En nog geen echte integratie in het gemeentelijk beleid, richting alle toeleveranciers. De vraag was of de gemeente volgende stappen gaat zetten bij het duurzaam maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Hier bleek ook dat de meeste kandidaten op de gebaande paden bleven. Het belang werd onderkend maar grote stappen vooruit hadden ze niet in gedachten. Hier blijft ook lobbywerk nodig.

SDG-doel 16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten

HeerlenMondiaal vindt dat politici en de gemeenteraad ook een rol hebben bij internationale conflicten en oorlogen, tegen schending van Mensenrechten. Zo kunnen ze hun stem laten horen richting Den Haag, en in Heerlen meer bewustzijn helpen creëren.

In Heerlen zijn sinds de afgelopen zomer bij het station veel Gaza- en Palestinademonstraties geweest om de zorgen te uiten over de houding van de Nederlandse regering bij het uitmoorden van zoveel mensen - vrouwen - kinderen in Gaza en bij het afbreken van de Internationale Rechtsorde. Die demonstraties komen van Heerlense burgers.

Er werd door de kandidaten natuurlijk terugverwezen naar de motie over Gaza die in het late voorjaar van 2025 door de gemeenteraad met grote meerderheid was aangenomen. Daarmee erkent de gemeenteraad ook het uitgangspunt dat ze zich ook over dit soort, niet rechtstreeks tot de dagelijkse taken van de raad behorende aangelegenheden mag en kan uitspreken. Verder waren er bij de diverse demonstraties meestal op het Spoorplein en enkele keren ook in het winkelcentrum meerdere kandidaten regelmatig of zo nu en dan aanwezig. Er werd wel tegengeworpen dat de organisatie na de eerste keer aan de politieke partijen had verzocht om niet echt als politieke partij aanwezig te zijn. Dan ben je natuurlijk ook minder zichtbaar.

SDG-doel 17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken.

Als laatste onderwerp werd het lage vertrouwen van veel burgers in de (gemeentelijke) overheid aan de orde gesteld. In het bijzonder ging het hierbij om de pilot Burgerberaad afgelopen jaar. Dat gaat ook over vertrouwen tussen de burgers onderling en richting gemeente en politiek, om samen de schouders te zetten onder initiatieven richting de eigen buurt en de stad.  De resultaten van deze pilot, van deze burgerparticipatie, zijn overwegend positief, vindt ook de gemeenteraad. Toch gaat het allemaal - ook het nemen van vervolgstappen - te traag. Is er meer vaart te maken? Nieuwe initiatieven, kleinschaliger op wijkniveau misschien?

Hier waren tussen de reacties over het algemeen niet echt veel verschillen van mening te constateren. Het Burgerberaad mag een volgende keer zeker wat minder duur zijn, maar dat kwam de afgelopen keer ook door het inhuren van een bureau. Dat hoeft niet meer zo nodig, ook omdat de eigen ambtelijke dienst hier ook veel van geleerd heeft.

Tot slot:

Het was een aardig verkiezingsdebat. Geen gekibbel tussen de kandidaten, maar eerder onderling vriendelijk en elkaar aanvullen. Daarmee werden verschillen waarschijnlijk minder duidelijk, maar die zijn in de gemeentepolitiek toch al niet zo groot als landelijk. Je merkt dat de partijen ook meer gewend zijn om samen te werken, en dat straalt ook weer vertrouwen uit. Het zaaltje van Café Pelt was met 31 mensen goed gevuld. Of de aanwezigen echt hun mening fors hebben bijgesteld naar aanleiding van dit debat of hierin vooral bevestigd zijn, is niet duidelijk. Maar de algemene tevredenheid over deze avond bij zowel de kandidaten als de aanwezigen was duidelijk merkbaar. 

---

[1] Ik ben overigens voor de Fietsersbond afdeling Parkstad Limburg bezig met het opstellen van een bezwaarschrift tegen dit besluit. Het verbod is te uitgebreid wat betreft aantal straten en tijden (tot 12.00 en na 18.00 uur is een verbod echt niet nodig), waarbij het teveel ‘gewone’ fietsers benadeelt. Het fietsen (net als andere vormen van gemotoriseerd verkeer) zou wel aan een maximumsnelheid van bijvoorbeeld 6 km/uur moeten worden gebonden.

9-10 Café Mondiaal: gespreksthema Tweede Kamerverkiezingen

 

Persbericht & aankondiging

Café Mondiaal, 106^de aflevering

Donderdag 9 oktober, start 19.30 uur.

Café Pelt, Pancratiusplein 48, 6411 JZ Heerlen-centrum

Gespreksthema: ‘Tweede Kamerverkiezingen en mondiale thema’s’

De 106^de Café Mondiaal staat in het teken van de Tweede Kamerverkiezingen die zullen worden gehouden op 29 oktober aanstaande. Voor een deel van de bevolking komen deze verkiezingen al erg snel na de vorige, voor anderen hadden ze er al veel eerder mogen zijn. Het is een van de tekenen van de verdeeldheid in onze samenleving. Het lijkt er wel op dat er weer een (kleine) verschuiving gaat plaatsvinden naar het midden van de politiek.

 We constateren een forse politiek-maatschappelijke crisis met de puinhopen van de (voormalige) coalitie, de vastgelopen bestuurscultuur, het onvermogen om de grote vraagstukken van onze samenleving op te lossen en een mede daaruit voortkomend absoluut gebrek aan vertrouwen in de politiek. 

 Vanwege het grote aantal politieke partijen dat deelneemt aan deze Tweede Kamerverkiezingen, maar ook gezien de onderwerpen en de doorsnee politieke belangstelling van de deelnemers aan Café Mondiaal, hebben wij de volgende politieke partijen uitgenodigd: VVD, CDA, D66, GroenLinks/PvdA, Partij voor de Dieren en de SP. We zijn benieuwd hoe zij aan hun ideale samenleving willen gaan bouwen. Van de VVD, GroenLinks/PvdA en SP hebben we inmiddels toezeggingen.

 Deze Café Mondiaal zullen we ‘stroomlijnen’ door een aantal onderwerpen met behulp van stellingen met de aanwezige politieke partijen en de deelnemers te bespreken. Met Mentimeter zal ook op de stellingen gestemd worden. De onderwerpen liggen rechtstreeks in het verlengde van de (op zich brede) aandachtsvelden van HeerlenMondiaal en sluiten ook aan bij de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s): vrede en veiligheid; samenlevingsopbouw versus polarisatie; armoede en bestaanszekerheid; klimaatverandering, natuur, milieu en landbouw; migratie, ontwikkelingssamenwerking, zorg en onderwijs. Het hoofddoel van deze bijeenkomst is dat de aanwezige politieke partijen aangeven wat hun politieke plannen zijn voor deze onderwerpen en hoe zij zich hierin onderscheiden van de andere partijen. En uiteraard in gesprek gaan met de deelnemers van deze Café Mondiaal.

 De partijen zijn uitgenodigd om een kandidaat af te vaardigen of iemand die voldoende op de hoogte is van de standpunten (uit het verkiezingsprogramma en of eerdere stemmingen) van hun partij. Wij verwachten niet persé een topkandidaat, al zal dat zeker worden gewaardeerd.

******************************************************************************************************

Achtergrondinformatie:

 

·         Deze aflevering van Café Mondiaal wordt georganiseerd door HeerlenMondiaal. Zoals gewoonlijk zal Harrie Winteraeken de discussie leiden.

 

·         Op dit moment (3-10) hebben de volgende kandidaten of vertegenwoordigers toegezegd aanwezig te zullen zijn:

·         Martin de Beer (VVD, nr. 26 kandidatenlijst, Tweede Kamerlid, Heerlen)

·         Margriet Schreuders (GroenLinks-PvdA, nr. 56 kandidatenlijst, Maastricht)

·         Jorge Wolters Gregório (SP, nr. 33 kandidatenlijst, Roermond)

·         CDA, D66 en Partij voor de Dieren zoeken momenteel nog naar iemand die ze kan vertegenwoordigen.

Tweede Kamerverkiezingen: een politieke analyse

 

Een politieke analyse

Goed dat GroenLinks samen met de PvdA deze verkiezingen ingaat.

Ik vind het een uitstekende ontwikkeling dat GroenLinks en Partij van de Arbeid samen één verkiezingslijst hebben gemaakt om vervolgens ook samen één fractie te vormen. Natuurlijk zijn er verschillen, in cultuur en ook in politieke opvattingen en zal er ook altijd discussie bestaan. Die discussie verloopt wellicht nog deels via de scheidslijnen van de twee partijen, maar waarschijnlijk is deze ook vaker binnen beide partijen aan de orde. Electoraal is het volgens mij een goede beslissing geweest, tenminste als ik afga op deze verkiezingscampagne en de peilingen. Nu is GroenLinks-PvdA de enige partij die wat omvang betreft enig weerstand biedt tegen het overwegend ‘rechtse blok’ van VVD en het Nieuw Sociaal Akkoord van Pieter Omtzigt, aangevuld door de BoerBurgerBeweging en niet te vergeten de PVV.

Als GroenLinkser heb ik het te vaak meegemaakt dat de partij tegen de tijd dat het verkiezingen zijn, toch zijn prognose niet kon waarmaken omdat een grotere PvdA ‘alle’ stemmen nodig had om een blok te vormen tegen CDA en VVD. Dat fenomeen is nu wat betreft GroenLinks niet aan de orde. Nu hebben SP en D66 daar toch wel last van. Van een kant vind ik dat jammer. Ik zal liever een verschuiving van het gehele electoraat naar links.

Een rechts kabinet?

Zo daags voor de verkiezingen lijken we af te stevenen op het meest rechtse kabinet ooit. Nederland, en vooral de middenklasse, kiest vooral behoudend voor zijn eigen portemonnee. Solidariteit met de armere kant van Nederland wordt alleen met de mond beleden. Het woord bestaanszekerheid wordt vooral ingevuld voor de middenklasse. Die mag niet inleveren. De bedrijven trouwens ook niet. Dit beloofd weinig goeds voor de mensen onder aan de maatschappelijke ladder. De bestaanszekerheid veiligstellen betekent voor hen een schamel 1 % meer inkomen, wat in euro’s natuurlijk weinig voorstelt in vergelijking tot meer dan het dubbele percentage van de middeninkomens. De tweedeling zal alleen maar toenemen.

Wat ook op zijn best zal gebeuren is dat broodnodige veranderingen op het gebied van klimaat, nitraat en natuur (biodiversiteit) sterk zullen vertragen. Ja, wellicht zullen er minder tractors richting Malieveld rijden, maar dat vind ik een slecht teken. De ‘linkse’ acties zullen daarentegen toenemen, dat zal waarschijnlijk een uitputtingsslag worden. En een schrale troost is dat in de toekomst steeds vaker de rechtse Tweede Kamer en hun kabinet hun plannen gedwarsboomd zullen zien door bestaande wetten (migratie, milieu) die gelukkig door de rechterlijke macht vakkundig worden gevolgd. Ik heb het in het verleden wel vaker gezegd: de VVD en CDA moeten regelmatig beleid uitvoeren dat tegengesteld is aan wat ze graag zouden willen en hun kiezers hebben beloofd. Het CDA is daar bij voorbaat al voor afgestraft. De VVD ontspringt de dans grotendeels vanwege haar trouwe achterban.

Het Nieuw Sociaal Contract

Van de nieuwe ster Pieter Omtzigt wordt zo de laatste weken wel wat meer bekend. Als gewoon kamerlid krijgt hij in de toeslagenaffaire (samen met Renske Leijten van de SP) alle lof. Perfect! Maar voor zijn keuze voor rechts, heb ik weinig begrip. Oké, hij is ouderwets CDA-conservatief, maar er moet toch wat zijn blijven hangen van het opkomen voor de mensen die het moeilijk hebben? Jaren heeft hij zich in de toeslagenaffaire volkomen uitgesloofd voor de minstbedeelden in de samenleving en nu laat hij ze politiek vallen?

Daarbij heb ik het gevoel dat hij gewoon niet voldoende geschikt is voor het ‘grote werk’. Hier geldt het Peterprincipe: ‘iemand promoveert net zo lang totdat hij op een plek zit waar hij incompetent voor is’. Had hij zich maar aangesloten bij een christelijke partij en die mee groot gemaakt. Zijn twijfel en besluiteloosheid vind ik nog niet eens zo’n probleem. Enige bedachtzaamheid is wel goed in de vaak te hijgerige politiek. Maar is het grenzeloze naïviteit of enorme zelfoverschatting, dat hij nu ’s-lands regering wil dragen met een minderheids- en zakenkabinet? 

Geert Wilders

Opmerkelijk is de politieke wederopstanding van Geert Wilders. Openlijk flirt hij met de VVD om te mogen deelnemen aan de regering. Dat hij zijn fascistische standpunten ten opzichte van de islam en een miljoen moslims hiervoor in de ijskast zet, deert hem en zijn kiezers blijkbaar niet. Kijk zijn verkiezingsfilmpje nog maar eens in de zendtijd van de politiek partijen. Dat verloochenen van verkiezingsprogramma en zijn uitingen in het verleden, is ongekend in de Nederlandse politieke mores. Maar ook ongelofelijk voor een man die vanwege zijn principes al twee decennia lang politiebescherming nodig heeft. Wilders is hiermee volstrekt onberekenbaar, een ongeleid projectiel. Blijkbaar telt alleen zijn eigen kans op een minister mogen zijn. Ik wens zijn toekomstige coalitiepartners veel succes toe, al is de kans groot dat hij zo mak als een lammetje zal zijn.