Heel aardig verkiezingsdebat in Café Mondiaal
Afgelopen donderdag 12 maart, was in de 109de Café Mondiaal het gespreksthema: ‘Wat hebben de politieke partijen te bieden?’
Voor deze Café Mondiaal waren de volgende partijen uitgenodigd: CDA, D66, GroenLinks-PvdA, Ouderenpartij Heerlen, SP, Partij voor de Dieren en VVD. Die hebben zich op het CDA na ook allemaal laten vertegenwoordigen: D66 (raadslid en lijsttrekker Tom Dragstra), GroenLinks-PvdA (Tom Vandeberg, nr. 3 en nu raadscommissielid GroenLinks), Ouderenpartij Heerlen (Hans Ermers, raadslid en nr. 8), SP (wethouder en nr. 2 Arlette Vrusch), Partij voor de Dieren (Frans Janssen, nr. 2) en VVD (Joris Claessens, nr. 4 en Rosalien den Dolder, nr. 5; lijsttrekker Marc van den Berg kwam later ook nog.)
Om het debat vlot te laten verlopen waren de vragen en toelichtingen al een paar dagen van tevoren toegezonden aan de kandidaten. Bij de Café Mondiaal over de Tweede Kamerverkiezingen in november 2025 was het maar gelukt om goed de helft van het aantal voorbereide onderwerpen ook daadwerkelijk aan de orde te stellen. Daarom was de kandidaten gevraagd om kort te spreken, wat de meesten ook redelijk lukte, en niet in herhaling te vallen, maar naar gewoon te verwijzen naar de vorige spreker en daarop aan te vullen.
HeerlenMondiaal
heeft natuurlijk een zwak voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen. De onderwerpen
ter bespreking hadden dan ook allemaal betrekking op hoe enkele SDG’s
(Sustainable Development Goals) op Heerlen van toepassing zijn.
Maar om ‘warm te
draaien’ mochten de gemeenteraadskandidaten eerst de volgende vragen
beantwoorden.
1. Welke doelstellingen spreken u het meest aan?
2. Waar wilt u zich in Heerlen specifiek voor inzetten?
3. Welke voorstellen mag de gemeenteraad verwachten en resultaten wilt u daarbij bereiken?
Natuurlijk sprak uit de antwoorden ook deels de politieke kleur maar minder dan men op basis van vooroordelen zou verwachten. De vragen 2. en 3. bleven daarbij relatief onderbelicht.
SDG-doel 3 Goede gezondheid en welzijn
Een van de grote zorgpunten en daarmee ook verkiezingsitems is natuurlijk het behoud van een volwaardig ziekenhuis in Heerlen. Het is de wijze waarop men dat wil bereiken, die verschilt tussen de partijen. De ‘rechtsere partijen’ zijn niet meer allemaal lid van de ‘Ziekenhuisalliantie’. Maar zij proberen op andere wijze nog te beïnvloeden. Ter sprake kwam dat heel recent twee moties in de Tweede Kamer het niet haalden (een voor een volwaardig ziekenhuis, een voor onafhankelijk onderzoek naar een Geboortecentrum) mede omdat het CDA deze niet heeft gesteund. In Heerlen zijn ze natuurlijk niet te spreken over deze ommezwaai van het landelijke CDA.
SDG-doel 1 Geen armoede en SDG-doel 10 Ongelijkheid verminderen
In Heerlen is sprake van structurele armoede, vaak van generatie op generatie? Hoe is dat te doorbreken en wat wil men daarvoor doen? En hoe staan de Heerlense partijen tegenover de één-balie gedachte bij de Sociale Dienst?
Die één-baliewerkwijze houdt In dat je voor al je vragen hoe breed ook, op één plek terecht kan. Daar krijg je een ‘maatschappelijke coach’, die werkt in het belang van de hulpvragen. Hij/zij beantwoordt alle vragen beantwoordt en regelt alles van schuldhulpverlening tot inkomensondersteuning tot hulp in de huishouding, alfabetiseringscursus tot hulp voor de kinderen, een dak boven je hoofd, scholing, voedsel/ kleding/ huisraad enz. Zo hoeft men maar een keer z’n verhaal te doen. En niet voor elke hulpvraag doorverwezen wordt naar bijvoorbeeld een budgetcoach, een woningbouwvereniging, enz.
Dat idee werd eigenlijk wel door iedereen omarmd. En er werden ook wel voorbeelden genoemd die (een beetje) in die richting gaan. Het oplossen van de structurele armoede is veel moeilijker. Daarvoor is een integrale aanpak noodzakelijk. Toen Joris Claessens (VVD) eigenlijk meer ter aanvulling opperde dat het toewerken naar een baan en inkomen de beste wijze was, kreeg hij de kritiek dat veel mensen in die situatie niet in staat zijn om te gaan werken of daar goed in te kunnen functioneren (in jargon: te ver van de arbeidsmarkt afstaan).
Een bijstandsuitkering zonder regels of verplichtingen (een beetje vergelijkbaar met een basisinkomen) werd ook genuanceerd benaderd. Zo voegde Arlette Vrusch toe dat ze toch wel wat instrumenten ter beschikking wil houden om mensen te kunnen bewegen tot het doen van bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. Daar is gewoon grote behoefte aan. En dat biedt ook de mensen veel voordelen, zoals uit het sociaal isolement komen.
SDG-doel 11 Duurzame steden en gemeenschappen.
Hier werd het
promoten van het aantrekkelijk houden van het winkelcentrum voor fietsers als
uitwerking genomen. Dit is wel beleid, maar de ontwikkelingen gaan traag of
zijn soms tegendraads.
Zo heeft ons treinstation heeft een goed ingerichte en veilige fietsenstalling nodig, vanwege het toenemende aantal OV-studenten en ook voor het gewone woon-werkverkeer: dicht bij het station, bewaakt en met goede verlichting 's avonds. Veel andere stations in het land hebben mooie voorbeelden. De kandidaten wisten wel van de plannen van de gemeente om het (roze) gebouw naast het Maankwartier (gedeeltelijk) tot fietsenstalling om te bouwen, maar hoe het met de voortgang zat, wist eigenlijk niemand. Vertraging had wat met Prorail te maken?
In het winkelcentrum was van oudsher fietsen toegestaan, behalve in de drukste straat, de Saroleastraat van 12.00-18.00 uur. Onlangs namen B&W een verkeersbesluit om het fietsen in het gehele winkelcentrum te verbieden wanneer de winkels open zijn. Dit als reactie op het misdragen van een deel van de fietsers (fatbikes). Hierdoor wordt voor veel fietsers het fietsen naar het winkelcentrum minder aantrekkelijk. Er was overeenstemming over dat er wat moet gebeuren tegen deze vorm van overlast, maar de meningen waren (zoals verwacht) wel verdeeld over de genomen maatregel. De OPH heeft hier al jaren voor gepleit. Wethouder Marco Peters is daarin meegegaan. Maar bijvoorbeeld Arlette Vrusch gaf aan dat de minder drukke straten hier niet bij betrokken hoeven te worden. Ook vanuit de zaal waren de meningen verdeeld. Al met al het onderwerp dat de meeste discussie opriep[1].
Heerlen had tot halverwege 2025 met Velocity een deelsysteem van elektrische fietsen. Helaas is het (Duitse) bedrijf erachter failliet, mede door het wegvallen van subsidies. Op de vraag wat de partijen gaan doen voor de terugkeer van dit systeem of om een vergelijkbaar geprijsd systeem in Heerlen te krijgen, kregen we geen eenduidig antwoord. De meeste kandidaten verwezen naar de OV-fiets. Maar die is voor het overgrote deel niet elektrisch.
SDG-doel 12 Verantwoorde productie en consumptie
Heerlen is Fair
Trade gemeente. Fair Trade koffie en thee zijn sinds enkele decennia bij de
gemeente ingeburgerd. Ook zijn er al beleidsuitgangspunten voor een duurzaam
maatschappelijk verantwoord aanbestedingsbeleid. Maar hier is onvoldoende
vooruitgang herkenbaar. En nog geen echte integratie in het gemeentelijk
beleid, richting alle toeleveranciers. De vraag was of de gemeente volgende
stappen gaat zetten bij het duurzaam maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Hier bleek ook dat de meeste kandidaten op de gebaande paden bleven. Het belang werd onderkend maar grote stappen vooruit hadden ze niet in gedachten. Hier blijft ook lobbywerk nodig.
SDG-doel 16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten
HeerlenMondiaal vindt
dat politici en de gemeenteraad ook een rol hebben bij internationale
conflicten en oorlogen, tegen schending van Mensenrechten. Zo kunnen ze hun
stem laten horen richting Den Haag, en in Heerlen meer bewustzijn helpen
creëren.
In Heerlen zijn sinds de afgelopen zomer bij het station veel Gaza- en Palestinademonstraties geweest om de zorgen te uiten over de houding van de Nederlandse regering bij het uitmoorden van zoveel mensen - vrouwen - kinderen in Gaza en bij het afbreken van de Internationale Rechtsorde. Die demonstraties komen van Heerlense burgers.
Er werd door de kandidaten natuurlijk terugverwezen naar de motie over Gaza die in het late voorjaar van 2025 door de gemeenteraad met grote meerderheid was aangenomen. Daarmee erkent de gemeenteraad ook het uitgangspunt dat ze zich ook over dit soort, niet rechtstreeks tot de dagelijkse taken van de raad behorende aangelegenheden mag en kan uitspreken. Verder waren er bij de diverse demonstraties meestal op het Spoorplein en enkele keren ook in het winkelcentrum meerdere kandidaten regelmatig of zo nu en dan aanwezig. Er werd wel tegengeworpen dat de organisatie na de eerste keer aan de politieke partijen had verzocht om niet echt als politieke partij aanwezig te zijn. Dan ben je natuurlijk ook minder zichtbaar.
SDG-doel 17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken.
Als laatste
onderwerp werd het lage vertrouwen van veel burgers in de (gemeentelijke)
overheid aan de orde gesteld. In het bijzonder ging het hierbij om de pilot
Burgerberaad afgelopen jaar. Dat gaat ook over vertrouwen tussen de burgers
onderling en richting gemeente en politiek, om samen de schouders te zetten
onder initiatieven richting de eigen buurt en de stad. De resultaten van deze pilot, van deze
burgerparticipatie, zijn overwegend positief, vindt ook de gemeenteraad. Toch
gaat het allemaal - ook het nemen van vervolgstappen - te traag. Is er meer
vaart te maken? Nieuwe initiatieven, kleinschaliger op wijkniveau misschien?
Hier waren tussen de
reacties over het algemeen niet echt veel verschillen van mening te
constateren. Het Burgerberaad mag een volgende keer zeker wat minder duur zijn,
maar dat kwam de afgelopen keer ook door het inhuren van een bureau. Dat hoeft
niet meer zo nodig, ook omdat de eigen ambtelijke dienst hier ook veel van
geleerd heeft.
[1] Ik ben overigens voor de Fietsersbond afdeling Parkstad Limburg bezig
met het opstellen van een bezwaarschrift tegen dit besluit. Het verbod is te
uitgebreid wat betreft aantal straten en tijden (tot 12.00 en na 18.00 uur is
een verbod echt niet nodig), waarbij het teveel ‘gewone’ fietsers benadeelt.
Het fietsen (net als andere vormen van gemotoriseerd verkeer) zou wel aan een
maximumsnelheid van bijvoorbeeld 6 km/uur moeten worden gebonden.
