Palestina-demonstratie 15-3-2026, 14.00 uur, Spoorplein, Maankwartier, Heerlen
Toespraak: verbinding met aanstaande zaterdag 21 maart Internationale Dag voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie.
Beste mensen,
ik ben gevraagd om vandaag vooruit te lopen op de internationale dag tegen discriminatie, tegen racisme en tegen fascisme, aanstaande zaterdag 21 maart. Op het eind van mijn verhaal maak ik een koppeling met de oorlog in Gaza en de misdragingen van de conservatieve Joodse kolonisten ten opzichte van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever.
Artikel 1 van onze Grondwet: allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.
Discriminatie is wel
aanwezig in onze samenleving. Vaak in het klein, tussen mensen onderling:
pesten, op zoek naar werk of stageplek, leeftijdsdiscriminatie,
genderongelijkheid, homohaat, vreemdelingenhaat. Voor de mensen die het treft,
is het vaak groot leed, dat je lang met je meedraagt.
Racisme is een
systeem van overtuigingen (vaak vooroordelen), praktijken (waaronder discriminatie)
en beleid dat gebaseerd is op het idee van ‘ras’. Het komt ten goede aan
degenen met macht. Historisch (gezien) zijn dat witte mensen uit westerse
landen. Bij racisme gaat om het degraderen van mensen van kleur tot mensen met
een inferieure status, en hen te behandelen op basis van deze ongefundeerde
overtuigingen.
Racisme wordt daarbij vaak in een adem genoemd met fascisme.
Het fascisme is een extreme vorm van autoritair nationalisme en militarisme. Fascisme is antidemocratisch, anticommunistisch, antiliberaal en antiparlementair. Het fascisme wordt als extreemrechts gezien binnen het politieke links-rechts spectrum. Fascisme begint met taal, niet met tanks. Met democratische verkiezingen, niet met een staatsgreep. En heel belangrijk om je te realiseren: het krijgt vrij spel, dankzij mensen die denken dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen – tot het dat ineens wél doet.
Zowel racisme als fascisme gaat over het onterecht onderscheid maken tussen groepen mensen, stammen, godsdiensten, volken. Andere groepen negatief afschilderen. Slechte eigenschappen benadrukken, ongenuanceerd, vaak gebaseerd op leugens en incidenten. Vijanddenken. En dat om de eigen groep, het eigen volk, de eigen cultuur op te hemelen. Uiteindelijk om zelf macht te kunnen uitoefenen, om oorlog te kunnen voeren.
Het is een proces van kwaad tot erger. Van kritiek uiten, in de beginfase onschuldig lijkend, of aannemelijk, of logisch. Van kwaadspreken naar stigmatiseren, naar criminaliseren, naar ontmenselijken. Vaak in langdurige processen groeiend. We hebben het gezien met de vervolging van de Joden door de eeuwen heen. Hoe de discriminatie van Joden door Hitlers nationaalsocialisme werd omarmd. Escaleerde. Joden zijn Untermenschen.
Het zijn niet alleen machthebbers of volksmenners, of populisten. Het kan latent aanwezig zijn in brede lagen van onze samenleving. Van oudsher, teruggrijpend op vorige oorlogen, soms lang geleden, wordt het in de opvoeding meegegeven. Lees bijvoorbeeld maar het boek de Camino van Anya Niewierra. Hierin wordt teruggekeken op de gruwelijkheden en massamoorden die hebben plaatsgevonden begin jaren 90 in Bosnië-Herzegovina, voormalig Joegoslavië.
Het beangstigende van deze processen is dat heel veel mensen er ontvankelijk voor zijn. Meerderheden? Veel mensen laten zich gemakkelijk in hun mening beïnvloeden. Hebben niet geleerd om zelf kritisch na te denken, maar nemen aannemelijk klinkende verhalen klakkeloos over. Populisten spelen hierop in. En cultiveren het niet verder nadenken of je in de breedte te informeren. Serieuze media worden als onbetrouwbaar afgeschilderd: stickers met ‘NOS is fakenews’. Alles met het doel de eigen groep te isoleren en verder te beïnvloeden in een eigen bubbel, gevoed door de eigen sociale media.
Dit wordt versterkt
door het belasteren, het zwart maken van tegenstanders. Zie bijvoorbeeld de
afgelopen verkiezingen door Geert Wilders en consorten, waaronder zijn
Landgraafse maatje Patrick Crijns die met fake AI-beelden Frans Timmermans negatief
heeft afgeschilderd, karaktermoord.
Zie de vele bedreigingen van raadsleden, wethouders en vooral burgemeesters, maar ook van politie en hulpverleners. Het tekenen van hakenkruisen op verkiezingsposters. Het bij deze gemeenteraadsverkiezingen in verschillende steden kandideren van neonazi’s door Forum voor Democratie. En de oproepen van Wilders tot verzet tegen de komst van AZC’s, die door zijn volgelingen worden ingevuld met fysieke bedreiging en vuurwerkgeweld. En vervolgens ontkennen de aanstichters het weer en spelen ze vermoorde onschuld.
Denk ook aan het vriendjes zijn met Poetin of Orban; maar ook aan de ontkenning van problemen zoals klimaatverandering of afbraak van de biodiversiteit, aan vreemdelingenhaat, antisemitisme, moslimdiscriminatie en islamofobie. Allemaal ondermijning van onze democratie, onze samenleving.
Vervolgstappen zijn: belemmeren en uitschakelen van betrouwbare media, van persvrijheid, van vrijheid van meningsuiting, van een onafhankelijke rechtspraak en de afbraak van de democratie, ordediensten worden knokploegen, uitschakelen van internet, autocraten en totalitaire regimes, gewelddadige onderdrukking en schending van Mensenrechten. Zie Rusland, maar ook de verontrustende ontwikkelingen in Hongarije, Slowakije en Polen. De groei van extreemrechts: de Alternatieve für Deutschland, Front Rassemblement van Marine Le Pen in Frankrijk, Lega Nord en Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni in Italië, Reform UK van Nigel Farage in Groot-Brittannië en niet te vergeten de regering Trump in de Verenigde Staten van Amerika.
Dat brengt mij naar het Midden-Oosten van nu: naar de genocide in Gaza, naar de meedogenloze staat Israël, naar de Westelijke Jordaanoever, naar orthodoxe Joodse kolonisten die gesteund door de Israëlische regering het recht in eigen hand nemen, naar het Afghanistan van de Taliban, naar Soedan, het totalitaire Iraanse regime dat zijn bevolking met veel geweld onderdrukt, naar de huidige oorlog in het Midden-Oosten, naar Jemen, Hezbollah, Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad.
Er is vaak diepgewortelde haat, gevoed door eenzijdig nieuws, opvoeding en geschiedenis. De geschiedenis wordt herschreven, aangepast aan de eigen waarheid, de eigen politieke doelen, tot in de schoolboeken toe. Waar, zoals nu op de Westelijke Jordaanoever gebeurt: Hoe orthodoxe kolonisten de Palestijnse bevolking onderdrukken en geweld aandoen. De Palestijnse bevolking stelselmatig wordt gecriminaliseerd, ontmenselijkt. Eigenlijk onbegrijpelijk als je bedenkt hoe het Joodse volk zelf is behandeld voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Realiseer je ook dat de haat bij menigeen wordt aangewakkerd doordat de tegenpartij je naaste familie, vrienden, vrouwen en kinderen heeft vermoord. Je bestaansgrond en bestaansrecht heeft vernietigd. Waardoor conflicten escaleren als reactie op de eerdere gewelddadigheden.
Ik heb geen
eenvoudige oplossingen voor deze conflicten. Ja, Vrede en Medemenselijkheid
zijn nodig. Maar hoe buig je de huidige haat om, hoe creëer je Vrede en een
samenleving die weer gebaseerd is op respect en gelijkwaardigheid, op elkaar
verdragen dat men anders is?
Daarvoor is het allereerst nodig dat alle strijdende partijen de wapens neerleggen. Diplomatie. Machthebbers moet hun macht worden ontnomen, die gebaseerd is op onderdrukking, discriminatie en schending van Mensenrechten. Het is in Israël absoluut noodzakelijk dat er een machtswisseling komt. Dat geldt ook voor Gaza, Iran, Afghanistan, en voor Rusland, en de Verenigde Staten van Amerika. De internationale rechtsorde moet worden hersteld.
En dan moeten er
vormen worden gehanteerd van geweldloze conflictoplossing. Geen eisen stellen
ten koste van anderen. Er zal eindeloos veel gepraat moeten worden. Vergeving. Ook
om weer vertrouwen in elkaar te krijgen. Waarschijnlijk gaan daar generaties
overheen.
Vrede en Medemenselijkheid? Wellicht naïef om na te streven. En toch, is er een duurzaam alternatief? In Gaza, op de Westelijke Jordaanoever, in het Midden-Oosten? In Europa? In Nederland? In onze eigen omgeving? Dat het goede het kwade overwint.
Ik eindig met artikel 29 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: ‘Eenieder heeft plichten jegens de gemeenschap, zonder welke de vrije en volledige ontplooiing van zijn persoonlijkheid niet mogelijk is.’
Aan de slag dus.
Ik dank jullie voor
jullie aandacht. En ik dank de organisatie dat ik deze spreekbeurt heb mogen
houden.
Harrie Winteraeken
